Folkerettskonferansen 2025: Er vi godt nok førebudde viss alvoret rammar?
Den 23. september vart årets Folkerettskonferanse arrangert på Litteraturhuset i Oslo.
Konferansen er eit årleg samarbeid mellom Norges Røde Kors, Forsvarsdepartementet og Forsvarets høgskole, og er open for alle interesserte.
Hovudproblemstillinga i år var: Er vi godt nok førebudde viss alvoret rammar?
Synne Nes Hagen
Medie- og informasjonssoldat
Krigens folkerett
Under konferansen var det mykje snakk om krigens folkerett. Krigens folkerett er dei reglane som gjeld i væpna konflikt. Reglane er ein del av folkeretten, som består av internasjonale avtaler mellom statar. Desse regulerer rettar og plikter både i krig, ved naturkatastrofar og i fredstid.
Reglane vart til som eit svar på krigens grufulle konsekvensar, og har som mål å avgrense unødig liding. Dei seier kva som er lov, og ikkje lov, å gjere i krig.
Noreg har forplikta seg til å følgje desse reglane gjennom Genèvekonvensjonane og Haag-konvensjonane.
- Forsvaret har ein eigen manual i krigens folkerett
- Manualen uttrykkjer Forsvaret sitt syn på folkerettslege problemstillingar og fastset forsvarssjefen sine krav til etterleving av krigens folkerett
- I år vart manualen revidert for første gong på tolv år
- Manualen finst på nett og er open for alle å lese
Totalforsvaret – meir enn berre militær beredskap
Sjefen for Forsvarets høgskole, generalmajor Dag Rist Aamoth, peika på at konferansen er ein viktig arena for samarbeid mellom militære og sivile aktørar:
– Det som er viktig med denne konferansen, er at den favnar breiare enn berre Forsvaret. Den handlar ikkje berre om dei militære førebuingane. Forsvaret gjer naturlegvis sine førebuingar ved å byggje opp si militære evne, og det er viktig. Samstundes må vi sjå forsvaret av Noreg – våre grenser og vår suverenitet – i ei ramme av totalforsvaret.
Distinksjonsprinsippet – kjernen i krigens folkerett
Eit sentralt tema under konferansen var distinksjonsprinsippet. Konstituert generalsekretær i Norges Røde Kors, Simen Saxebøl, forklarte det slik:
– Distinksjonsprinsippet er noko av det mest grunnleggjande i krigens folkerett. Det handlar om at ein må skilje mellom lovlege militære mål og alt som ikkje er det. Alt som er sivilt, og all sivil infrastruktur som befolkninga treng for å kunne fungere, er ikkje lovlege mål.
Han understreka kor avgjerande prinsippet er:
– Dette prinsippet er heilt avgjerande fordi krigen skal avgjerast mellom dei militære partane. Dei sivile og deira livsgrunnlag skal beskyttast. Krigen skal førast mot militære mål, ikkje mot sivilbefolkninga.
Kvifor følgje reglane når motparten bryt dei?
Konferansen løfta også fram spørsmålet om relevansen til folkeretten når reglane likevel blir brotne. Saxebøl svarte:
– I utgangspunktet kan ein velje å ta eit prinsipielt juridisk standpunkt. Noreg har forplikta seg til å følgje krigens folkerett gjennom at vi som stat har slutta oss til Genèvekonvensjonane. Då finst det ikkje nokon god grunn til å bryte dei reglane vi sjølve har vore med på å etablere. Det blir parallelt med alle andre lover og reglar som gjeld: Sjølv om nokon vel å bryte dei, skal ikkje vi gjere det.
Han la til at reglane òg har ein viktig funksjon for soldatane sjølve:
– Det å delta i ein krig og utøve kamphandlingar er ei svært krevjande og belastande oppgåve. For ein soldat som må ta vanskelege avgjerder i strid, og som seinare skal leve med det han eller ho har vore med på, vil det vere ei stor lette å vite at handlingane var innanfor krigens reglar. Å ha eit regelverk å støtte seg på gjer det lettare å handtere både situasjonen der og då, og det som kjem etterpå. Difor er det viktig for soldatane å vite at dei følgjer lov og rett i krigen.
Utdanning og kultur for å etterleve reglane
Tidlegare fekk soldatar i førstegongstenesta ofte berre ein to timer lang leksjon i krigens folkerett under rekruttperioden. No har Forsvaret bestemt at utdanninga skal aukast med ti timar fordelt utover dei tolv månadene tenesta varer.
Landstillitsvald i Tillitsvalgtordningen i Forsvaret, Johannes Evang, ser positivt på dette:
– Forsvaret har no sagt at undervisninga i krigens folkerett skal aukast med ti timar fordelt utover tenesta. Dette er veldig positivt, og eit skritt i rett retning for å tette kompetansegapet.
Men han understrekar at det ikkje berre handlar om timetal:
– Det handlar ikkje berre om antal timar. Det er òg viktig korleis opplæringa skjer. Soldatar bør trenast i å bruke kunnskapen gjennom praktiske dilemma. Å stå i realistiske vurderingssituasjonar er nødvendig for å forstå korleis ein faktisk skal handle i ein krigssituasjon.
– Det handlar ikkje berre om antal timar. Det er òg viktig korleis opplæringa skjer. Soldatar bør trenast i å bruke kunnskapen gjennom praktiske dilemma. Å stå i realistiske vurderingssituasjonar er nødvendig for å forstå korleis ein faktisk skal handle i ein krigssituasjon.
Saxebøl var samd, og framheva øving og samarbeid i totalforsvaret:
– Når ein står i ein reell situasjon, er det avgjerande at ein alt har trent under stress og press, og dermed har parat kunnskap om kva som er riktig å gjere. Kunnskap og øving er difor nøkkelen.
Relaterte innlegg
Ukas stilling – manøverskolen og toppidrettsutøver
I denne utgaven av “Ukas stilling” møter vi Isabell Rustad, vingedragon ved Manøverskolen og toppidrettsutøver. Les mer om tjenesten hennes her!
– Hvor mange ganger skal vi høre «midlertidig»?
På gjestegården utenfor leiren på Bjerkvik helt nord i Nordland er det stille et øyeblikk før ytterdøra smeller igjen. Lyden går gjennom veggene. Noen snur seg i senga, andre våkner. Om få timer skal flere av soldatene på vakt, til en vaktbod som står der midlertidig. Slik beskriver soldatene hverdagen, en hverdag som over tid oppleves som slitsom.
Ukas stilling – Presteassistent
Ukas stilling Presteassistent på Rena leir, Marcus Gibbs. Presteassistent på Rena leir, Marcus Gibbs. Publisert: 27. mars 2026 Foto: Knut Kroon Ella Løland Mignotte Medie-
Prinsipiell opplæring om verneplikt i skolen må på plass
Behovet for økt kunnskap om verneplikten i samfunnet er stort. Totalforsvarsåret 2026 setter fokus på at hver og en av oss har en viktig rolle i forsvaret av landet, ved en krise eller krig. Det er flott, likevel er det en lang vei igjen å gå – politikerne våre må ta ansvar for at vi kommer over målstreken.
Ukas stilling – Vognfører Tungtrekker
I denne utgaven av “Ukas stilling” møter vi Jonas-Andrè Stenødegård Tomren, vognfører på tungtrekker.